అన్నమయ్య

అన్నమయ్య వర్ధంతి సందర్భంగా .....

ఏ జన్మమున ఏమి తపముచేసి ఈ జన్మమున మన అన్నమయ్యగా ఆవిర్భవించాడో ఈ మహాత్ముడు. శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి అనుగ్రహంతో బ్రాహ్మణులు , భరధ్వాజస గోత్రులు అయిన లక్కమాంబ, నారాయణసూరి పుణ్యదంపతులకు 1408 వ సంవత్సరము విశాఖ నక్షత్రం, వైశాఖపూర్ణిమనాడు కడపజిల్లా తాళ్ళపాక గ్రామంలో అన్నమయ్య జన్మించాడు. ఈయనతో మొదలుపెట్టి మూడు తరాలవరకూ అందరూ కవులే. గాయకులే. తెలుగులో మొదటి కవయిత్రి అయిన తాళ్ళపాక తిమ్మక్క అన్నమయ్య మొదటి భార్య'సుభద్రా కల్యాణం' కావ్యాన్ని మంజరీ ద్విపదలో రచించారు.
పదకవిత్వం కవిత్వం కాదని నిరసించే కాలంలో అన్నమయ్య వాటిని రచించి, పద కవితకు ఒక నిర్దిష్టతనీ, గౌరవాన్ని కల్పించారు. పైగా పండితులకంటే, ముఖ్యంగా పామరులను రంజింపజేసేందుకు జానపదుల భాషలో మేలుకొలుపు, ఉగ్గు, కూగూగు, ఏల, జోల, జాలి, ఉయ్యాల, కోలాట, సువ్వి, జాజర పదాలను, సామెతలనీ, జాతీయాలనీ పొందుపరుస్తూ, తేలిక భాషలో జనరంజకంగా రచించారు. పండితానురంజకంగా గ్రాంథిక, సంస్కృత భాషల్లో కూడా సంకీర్తనలను రచించారు. అందువల్లనే ఆరు శతాబ్ధాలు గడిచినా ఇప్పటికీ అన్నమయ్య కీర్తనలు పండిత పామరుల నందరినీ ఆకర్షిస్తున్నాయి. అంతేకాక వైరాగ్య మనస్తత్వాలకు ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తనలనీ, శృంగార ప్రియులకు శృంగార కీర్తనలనీ, పిల్లలకనువయిన ఆటపాట కీర్తనలనీ, శ్రమజీవులకోసం జానపద గేయాలనీ రచించారు. అందుకే సమాజంలోని అన్నివర్గాల వారికీ అన్నమయ్య సంకీర్తనలు నేటికీ ఆనందదాయకాలే. మానవ జీవన ధర్మాలన్నీ తన రచనల్లో పొందుపరిచారు. అన్నమయ్య మొత్తం 32,000 వేల కీర్తనలను రచించారు. అందులో 14 వేల కీర్తనలు మాత్రమే మనకు లభ్యమయ్యాయి.

అన్నమయ్య కీర్తనల్లో అమృతత్వాన్ని ఆస్వాదించడానికి ఎందరో ప్రజలు ఆయన అనుగ్రహం కోసం అర్రులు చాచేవారు. అన్నమయ్య మనుమడు చిన్నన్న గ్రంథస్థం చేసిన 'అన్నమాచార్య చరిత్ర'లో ఈ విషయాలన్నీ ఉన్నాయి. మన అన్నమయ్యకు ప్రపంచవాసన, సంసార లంపటము, దాంపత్య సౌఖ్యము, భార్యాపుత్రులయందు మమకారము, దొరలతో చెలిమి వగైరాదులు ఏమీ తక్కువగా లేవు. అసలే జోడు చేడెల మగడు. కడుపునిండిన సంతానము. దేనికీ లోటులేని సంపూర్ణ జీవితము మన అన్నమయ్యది.
'శ్రీహరి కీర్తన నానిన జిహ్వ, పరుల నుతించగ నోపదు జిహ్వ' అంటూ రాజాస్థానాన్ని తిరస్కరించిన ఆత్మాభిమాని అన్నమయ్య. తిరుమలలో నిత్యకల్యాణ సంప్రదాయాన్ని ప్రారంభించింది అన్నమయ్యే అంటారు. ఆ చనువుకొద్దీ శ్రీనివాసుడు స్వప్న సంభాషణల్లో అన్నమయ్యని 'మామా' అని సంబోధించేవాడని చెబుతారు. వేంకటపతి ప్రతీ సేవలోనూ అన్నమయ్య సంకీర్తన ఉండవలసిందే. అన్నమయ్య కీర్తనలను వింటూనే ఊరేగుతాడు వేంకటేశ్వరుడు.
నా నాలికపై నుండి నానా సంకీర్తనలు - పూని నాచే నిన్ను పొగిడించితివి
వేనామాల వెన్నుడా వినుతించనెంతవాడ - కానిమ్మని నాకీ పుణ్యము గట్టితి వింతే అయ్యా!
అంటూ తన సంకీర్తనా ప్రతిభ స్వామి వరమే నని ప్రకటించాడు ఆచార్యుడు. 1503 దుందుభి నామ సంవత్సరం, ఫ్హాల్గుణ బహుళ ద్వాదశినాడు అన్నమయ్య అనంతకోటి బ్రహ్మాండ నాయకునిలో ఐక్యమయ్యాడు.
హరి అవతారమీతడు అన్నమయ్య - అరయ మా గురుడీతడు అన్నమయ్యా..
- పొన్నాడ లక్ష్మి

(చిత్రాలు courtesy శ్రీ Pvr Murty)

అన్నమయ్య - అన్నమాచార్యుడు

ఈరోజు అన్నమయ్య వర్ధంతి. అన్నమయ్య 'అన్నమాచార్యుడు" అయిన ఉదంతం.

ఘన విష్ణువు అనే వైష్ణవ యతి తిరుమలలో ఉండేవాడు.అతదు మహా భాగవతుడు. మాధవసేవ చేస్తూ సాటి మానవులకు విష్ణుతత్వాన్ని బోధించేవాడు. తన శెష జీవితాన్ని శేషాద్ర నిలయునికే అంకితం చేసాడు. ఆ దినం ద్వాదశి. రాత్రి వేంకటపతి ఆ యతికి కలలో కనిపించి "తాళ్ళపాక అన్నమయ్య అనే భక్తుడు రేపు నీదగ్గరకి వస్తాడు. వాడు నల్లగా అందంగా ఉంటాడు. ఎప్పుడూ నామీద పాటలు పాడుతూఉంటాడు. వాని చెవిలో మద్దికాయలు వేలాడూతూ ఉంటాయి. పట్టుకు కుచ్చులున్న దండె భుజంమీద మోపి మీటుకుంటూ ఉంటాడు. వానికి నీవు ముద్రాధారణం చెయ్యి. ఇవిగో నా ముద్రికలు" అని ఆదేశించాడు.

మర్నాడు ఉదయాన్నే స్నాన సంధ్యాదులు ముగించుకుని ఘన విష్ణువు స్వామి మందిరంలో యజ్ఞశాల వద్ద నిల్చున్నాడు. అతని చేతిలో స్వామి సమర్పించిన శంఖచక్రాల ముద్రలున్నాయి. అన్నమయ్య పొద్దున్నే లేచి పుష్కరిణిలో స్నానం చేసి వరాహస్వామి ని దర్శించుకున్నాడు. హరినామ సంకీర్తన చేసుకుంటూ యజ్ఞశాలముందుకి వచ్చాడు. ఘనవవిష్ణువు వానిలో స్వామి చెప్పిన గుర్తులను చూసి మెల్లగా ఆ బాలుని సమీపించాడు. "నాయనా నీ పేరేమి?" అన్నమయ్య యతికి పాదాభివందనం చేసి "అన్నమయ్య" ప్రవర చెప్పాడు. యతి కళ్ళు ఆనందంతో మెరిసాయి. "నీకు ముద్రాధారణ చేస్తాను. సమ్మతమేనా..?" అని అడిగాడు. అన్నమయ్య యతి ముఖాన్ని చూసాడు. వేంకటేశ్వరుడే కనిపించాడు. "కృతార్ధుణ్ణి" అన్నాడు.

ఘన విష్ణువ వేదోక్తంగా అన్నమయ్యకు సంస్కారాలు నిర్వహించాడు. సాటి వైష్ణువులకు అన్ని విషయాలు తెలిపాడు. వాళ్ళు తృప్తిపడ్డారు. అప్పట్నించీ అన్నమయ్య అన్నమాచార్యుడయ్యాడు..

(చిత్రం courtesy శ్రీ Pvr Murty)

వెర్రి దెలిసి రోకలి వెస జుట్టుకొన్నట్లు యిర్రి దీముభోగముల నెనసేము. - అన్నమయ్య కీర్తన

వెర్రి దెలిసి రోకలి వెస జుట్టుకొన్నట్లు
యిర్రి దీముభోగముల నెనసేము.

మురికి దేహము మోచి మూలల సిగ్గుపడక
పొరి బరిమళములు పూసేము
పరగ పునుకతల పావనము సేసేమంటా
నిరతితోడ దినము నీట ముంచేము

పుక్కట పంచేంద్రియపు పుట్టు పుట్టి యందరిలో
మొక్కించుక  దొరలమై మురిసేము
అక్కర నజ్ఞానమనే అంధకారముననుండి
దిక్కుల నెదిరివారి దెలిపేము

దినసంసారమే మాకు దేవుడని కొలుచుక
వెనుకొని ఘనముక్తి వెదకేము
యెనలేక శ్రీవేంకటేశ మమ్ముగావగాను
తనిసి తొల్లిటిపాటు దలచేము.

భావం॥  ఒకతనికి వెర్రి బాగా వచ్చింది. నాకు వెర్రి తగ్గిపోయిందని చెబుతూ రోకలిని తలకు చుట్టమన్నాడుట!  వెర్రి తగ్గితే రోకలిని తలకు చుట్టమనడమే వెర్రితనం కదా!
ఆ రకంగానే ఓ వేంకటేశా! మేము కూడా పెద్ద జ్ఞానులమనుకుంటూ ఈ లోకంలో ఎండమావుల్లాంటి భోగాలకోసమే తెగ తాపత్రయపడుతూంటాము.
ఓ వేంకటేశా! ఈ మురికి శరీరాన్ని మోస్తూ, ఆ మురికిని కప్పిపుచ్చుకుంటూ మూలమూలల సువాసనలు, సుఘంధ ద్రవ్యాలు (అంటే ఈనాడు ఉపయోగించే Body sprays అన్నమాట) పట్టిస్తాము.
ఠపీమని పేలిపోయే ఈ కపాలానికి తలంటి పోసి, సుగంధ నూనెలు మర్ధనాలు చేసి చక్కగా అలంకారాలు చేస్తాము( అంటే నేడు చేసే రకరకాల పిచ్చి పిచ్చి శిరొజాలంకరణలు, జుట్టుకి రక రకాల రంగులు వేయడం లాంటివి అనుకోవాలి).
పంచేంద్రియాల శక్తిని వ్యర్ధం చేసుకుంటూ ఇతరుల చేత దండాలు పెట్టించుకుని మురిసిపోతుంటాము. మనకేదో పెద్ద తెలిసున్నట్లు ఇతరులకు నీతులు భోధిస్తుంటాము.
ఓ వేంకటేశ్వరా! ప్రతిరోజూ చేసే సంసారంలోని నువ్వు దేవుడవని కొలిచి ముక్తిని పొందకుండా గొప్ప ముక్తి ఎక్కడొ ఉందని వెతుక్కుంటాము.  సాటిలేనివిధంగా నువ్వు మమ్మల్ని రక్షిస్తుంటే పూర్వజన్మ కర్మలను తలుచుకుని చింతిస్తూంటాము.

మిక్కిలి నేర్పరి యలమేలుమంగ - అన్నమయ్య కీర్తన

మిక్కిలి నేర్పరి యలమేలుమంగ
అక్కర దీరిచి పతినల మేలుమంగ !!
కన్నులనె నవ్వునవ్వి కాంతునిదప్పక చూచి
మిన్నక మాటాడీనలమేలుమంగ
సన్నలనె యాస రేచి జంకెన బొమ్మలు వంచి
అన్నువతో గొసరీని యలమేలుమంగ. !!
సారెకు జెక్కులు నొక్కి  సరుసనె కూచుండి
మేరలు మీరీ నలమేలుమంగ
గారవించి విభునికి గప్పురవిడెమిచ్చి
యారతులెత్తీనిదె యలమేలుమంగ !!
ఇచ్చకాలు సేసి సేసి యిక్కువలంటి  యంటి
మెచ్చీనతని నలమేలుమంగ
చెచ్చెర కౌగిట గూడి శ్రీ వేంకటేశ్వరుని
అచ్చముగా నురమెక్కీ నలమేలుమంగ. !!

భావం..
మా అలమేలుమంగ భర్తగారి అవసరాన్ని కనుక్కొని చక్కగా దాన్ని నెరవేర్చింది. ఆమె మహా జాణ.
మా అలమేలుమంగ స్వామి వారిని అదేపనిగా చూస్తూ కళ్ళతో నవ్వింది. కాసేపు మౌనంగా ఉండి తర్వాత ఏది మాట్లాడాలో అది మాట్లాడింది. కొన్ని సంజ్ఞలతో అయ్యవారికి ఆశలు రేపింది. దగ్గరగా ఉన్న కదలే కనుబొమ్మలను ఎలా వంచాలో అలా వంచింది. ఇంతటితో ఊరుకుందా? కొన్ని ప్రత్యేకమైన కూతలు చేసి, కొన్ని కోరుకొంది.
అయ్యవారి దగ్గరకు చేరి తన చెక్కిలిని వారి చెక్కిలితో నొక్కింది. దగ్గరగా తాకుతూ కూర్చుంది. ఇంక ఆ తర్వాత  చెప్పవలసిన పనేముంది? కాస్త హద్దులు దాటింది. స్వామి వారికి కర్పూర తాంబూలమిచ్చింది. ఆ తరువాత ప్రేమతో హారతులిచ్చింది.
ఎప్పుడూ చేతలేనా, కాసిన్ని ప్రియమైన మాటలు చెప్పుకొందామని, ముందుగా తాను ప్రియముగా మాట్లాడింది. తదుపరి ఇరువురి శరీరాల తాకిడికి మైమరచిపోయింది. స్వామివారి చేతలను మనసారా మెచ్చుకొంది. ఇక ఆగలేక  ఎక్కువ బెట్టు చేయకుండానే వేంకటేశ్వర స్వామివారి కౌగిట్లోకి చేరింది. ప్రసన్నంగా తానే అతని వక్షస్థలం మీదికి చేరుకొంది.
శృంగారానికి పరమార్ధం ఒకరిలో ఒకరు లీనం కావడం. మోక్షానికి కూడా పరమార్ధం జీవాత్మ పరమాత్మలో లీనం కావడం. తన్ను తాను మరిచిపోయిన సాన్నిహిత్యం ఉంటేనే స్వామి అనుగ్రహం  మనకు లభించగలదనే అన్నమయ్య సందేశం  ఈ కీర్తనలో ఉంది.
సంకలనం, వ్యాఖ్యానం..డా॥ తాడేపల్లి పతంజలి.
సేకరణ..పొన్నాడ లక్ష్మి.

మనసు

మదిలో మెదిలిన భావం.

కన్నపిల్లల అభివృధ్ధిని చూచి ఉప్పొంగిపొయే అమ్మ మనసు
భర్త ఉచ్ఛస్థితిని, పొందిన కీర్తిప్రతిష్ఠలని చూచి గర్వించే భార్య మనసు
రాఖీకట్టి అన్నదమ్ముల బాగోగులని మనసారా కోరుకొనే సోదరి మనసు
ఆనందంలోనూ, ఆవేదనలోనూ అండగా నిలిచి చేయూతనిచ్చే స్నేహితురాలి మనసు
ఎదిగిన మనవల ఘనకార్యాలను తలచి పొంగిపోయే అమ్మమ్మ మనసు
మంచిపేరు తెచ్చుకుని ఇంటిపేరుని నిలబెట్టిన మనవలను చూచి
 మా 'వంశాంకురాలని' మురిసిపోయే నాన్నమ్మ మనసు
అత్తమామలను ఆదరించి అవసాన దశలో ప్రేమతో సేవ చేసే కోడలి మనసు.
పై ఇంటి కోడలై పుట్టెడు బాధ్యతలలో మునిగిపోతూ జన్మనిచ్చిన
అమ్మ నాన్నల కోసం తపన పడే కూతురి మనసు.
భారత స్త్రీ మానసిక సౌందర్యానికి  సరిసాటి ఉందా ఎక్కడైనా?

- పొన్నాడ లక్ష్మి

అన్నమయ్య కీర్తన.. ఏల నన్ను వేఁడుకొనే విటు నీవే నేఁ గాన

ఈ వారం అన్నమయ్య కీర్తన..
ఏల నన్ను వేఁడుకొనే విటు నీవే నేఁ గాన
తీలుపడనేర  నేను  తెలివేకాని. !!
నగి నగి తిట్టినాను నాతో నలిగినాను
వెగటు లేదు నాకు వేడుకే గాని
మొగిసి మాటలాడినాను మోనాన నీవుండినాను
జగడము లేదు నాకు చనవే కాని !!
కన్నులఁ గొసరినాను కాఁకల విసరినాను
చిన్నబోదు నా మోము చెలువే కాని
సన్నలనే తిట్టినాను చాయలనన్నాడినాను
యెన్న నెగ్గుగాదు నాకు నితవే కాని !!
పైకొనక మానినాను పరాకు సేసినాను
నాకెందు నెరవు లేదు నలుపేకాని
శ్రీకాంత నేను నీవు శ్రీ వేంకటేశుఁడవు
ఏకమైతి మెదురేది ఇచ్చకమే కాని. !!

భావమాథుర్యం..

అన్నమయ్య చెప్పిన ఈ సరస కీర్తనలో దేవి స్వామితో కరాఖండిగా ఏమంటున్నదంటే, మన కలయికకు ఎదురే లేదు స్వామీ! మన అనురాగమే కనిపిస్తుంది కానీ మరోటి నా దృష్టికి రాదు. నీవు నన్ను వేడుకోవటం దేనికి ప్రభూ? నీవే నేను గాన.
నేను నీ గురించి ఎన్ని పుకార్లు విన్నా దుర్బలను కాను. నాకు జ్ఞానము ఉన్నది. (స్వామి పరమాత్మ, దేవి ఆత్మ అని ఆమె గ్రహించినది). ప్రభూ! నీవు నవ్వుతూ తిట్టినా. పీడించినా నాకు వినోదమే కాని ద్వేషభావం లేదు. పూనుకొని నీవు మాట్లాడినా, లేక మౌనంగా ఉన్నా నాకు నీవంటే ఇష్టమే కాని మనమధ్య పోట్లాట రాదు, రాబోదు.
స్వామీ! నీ కన్నులలో నాపై ఆపేక్ష చూపించినా, లేక మండిపడినా నా మొగము ప్రసన్నంగా ఉంటుందే కాని, చిన్నబోదు. సన్నగా తిట్టినా చాయగా మాటలనినా నాకు హితమే కాని చెడు కాదు.
నాథా! నీవు నా పొందు కోరినా లెక, పరాకు చిత్తగించినా నాకు ఒప్పుగానే తోస్తుంది. తప్పు అనిపించదు. ఎందుకో తెలుసా ప్రభూ! నేను శ్రీకాంతను, నీవు శ్రీ వేంకటేశ్వరుడవు. అనవసర అపార్ధమే కాని మనమేకమైతే ఎదురేముంది?
వ్యాఖ్యానం.అమరవాది సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు.     
సేకరణ .. పొన్నాడ లక్ష్మి.

ఏమిటికిఁ జింత ఇదె నీకు ప్రేమపు బెండ్లి బెరసెగా నీకు - అన్నమయ్య కీర్తన

ఈ వారం అన్నమయ్య కీర్తన.. పాలకూడు.

పాలతో వండిన అన్నాన్ని క్షీరాన్నమని, పాయసమని, పరమాన్నమని - ఇలా రకరకాల పేర్లతో పిలుస్తారు. అన్నమయ్య ఈ క్షీరాన్నానికి పాలకూడు అని పేరు పెట్టాడు. 'కూడు అన్న తెలుగు పదం ఇప్పుడు మోటయిందేమో కాని, అన్నమయ్య దృష్టిలో అతి పవిత్రం.  ఈ కీర్తనలో ఆయన మనకు పంచిపెట్టిన పాలకూడు తిని పరవశిద్దాం.

ఏమిటికిఁ జింత ఇదె నీకు
ప్రేమపు బెండ్లి బెరసెగా నీకు. !!

కలికి నీ చూపుల కలువదండలు తెచ్చి
తలకకాతనిమెడ దగులవేసి
మొలక నగవుల నీ ముత్యపు సేసలు చల్లి
తొలగని పెండ్లి దొరకెగా నీకు ॥

చనవు గూరిముల కొసరులను గరమిడి
ఘనమైన కాకల గాలుదొక్కి
పనివడి వెన్నెల పాలకూడు గుడిచి
తనివోని పెండ్లి దగిలెగా నీకు ॥

తరుణి నీ హృదయపుదమ్మిపరపుతోడ
నిరవైన సిరులతో నిల్లు నించి
తిరువేంకటగిరి దేవునితోగూడి
సరసపు బెండ్లి జరగెగా నీకు ॥

భావార్ధం ..

అలిమేలుమంగమ్మ ఎందుకో బాధపడుతోంది. అన్నమయ్య ఒక చెలికత్తెగా మారి ఆమెను పరామర్శిస్తున్నాడు.

ఎందుకే అలా బాధపడుతున్నావు. మీ ఇద్దరూ చేసుకున్నది ప్రేమపెండ్లే కదా! (ప్రేమతో పెండ్లి చేసుకున్నప్పుడు విచారాలు రాకూడదని కవి హృదయం).
ఓ అమ్మడూ ! నీ చూపులనే కలువపూల దండలు తీసుకువచ్చి ఏమాత్రం చలించకుండా, భయపడకుండా (తలకక) అతగాడి మెడలో ప్రేమతో వేసావు. లేత నవ్వులనే నీ ముత్యాల తలంబ్రాలు పోసిన ఏమాత్రం పక్కకు జారని పెండ్లి నీకు దొరికింది కదా..!  (పెండ్లి చేసుకున్నప్పటికీ వధూవరులు ఇంకో పక్కకి చూపులు ప్రసరించకుండా పరస్పరం ఆనందంతో ఉన్నారని భావం)
అసలుకంటే కొసరు ముద్దు కదా..! నీ ప్రియుడికి చనవులతో కూడిన ప్రేమలు కొసరులుగా బాగా పెట్టావు. ఈ రోజు పెండ్లిలో కాకతో (తాపం) అతగాడి కాలు తొక్కావు. ఏమి కాక తల్లీ, నే చూస్తూనే ఉన్నాగా ! కావాలని ప్రయత్నపూర్వకంగా (పనివడి) పని కల్పించుకుని వెన్నెలలో పాలకూడు అతనితో పాటు తిన్నావుగా ! ఎంత సుఖపడ్డా తృప్తి ఏమాత్రం తగ్గని పెండ్లి చేసుకున్నావు కదా ! ఇంకా ఈ విచారం దేనికి?
 ఏమే .. ఎవరైనా పెండ్లి జరిగిన తర్వాత గృహప్రవేశం చేస్తారు. నువ్వు మా వేంకటేశునితో పెళ్ళీ జరిగిన తర్వాత తామరపూల పరుపులతో కూడిన సిరులకు నిలయమైన నీ హృదయమనే ఇంట్లోకి తీసుకెళ్ళావు. (నువ్వు మా స్వామిని హృదయంలోనే పెట్టుకున్నావని భావం). శుభప్రదుడయిన మా వెంకటేశునితో కలిసి నీకు సరసాలపెండ్లి జరిగింది కదా .. ! ఇంకా నీకు ఈ దిగులేమిటే ?

పాలకూడు పదం రెండో చరణంలో వచ్చినా దాని రుచి మాత్రం మొత్తం కీర్తనలో ఉంది. అన్నమయ్యకు ఈ పాలకూడు చాలా ఇష్టమేమో. ఇలా పాలకూడులో జీడిపప్పు వంటి భావనలు అన్నమయ్య సాహిత్యంలో ఉన్నాయి. అన్నమయ్య సాహిత్యం ఘుమఘుమలాడే వేడి వేది పరమాణ్ణం.

(సంకలనం, వ్యాఖ్య డా. తాడేపల్లి పతంజలి గారు) - సేకరణ - పొన్నాడ లక్ష్మి