గృహిణీ గృహ ముచ్యతే.. గజల్.

।।గృహిణీ గృహముచ్యతే।। ఉమాదేవి జంధ్యాల
--------------------------------------------

చీకటినే తొలగించే ఉదయానివి నువ్వేగా
మేలుకొలుపు సుప్రభాత గీతానివి నువ్వేగా!

కనుతెరువగ కమ్మనినీ నగుమోమే చాలునులే
కనుపాపగ మముకాచే దైవానివి నువ్వేగా!

గడియారంతోపోటీ పడుతుంటావేరోజూ
అలుపెరుగక తిరుగాడే కాలానివి నువ్వేగా!

ఏదెక్కడ పెట్టామో తెలియదుమా కెవ్వరికీ
చేతిలోకి వస్తుందను ధైర్యానివి నువ్వేగా!

కరిగిఅరిగి పోతున్నా కనిపించదు మాకళ్ళకు
అద్దంలా యిల్లుంచే పనిమనిషివి నువ్వేగా!

ఎనిమిదికాకుండానే అందరికీ తొందరలే
పదిచేతుల పనిచేసే యంత్రానివి నువ్వేగా!

నీచల్లని చేయితాక మాయమౌను రుగ్మతలే
ఒడినిజేర్చి ఓదార్చే దయామయివి నువ్వేగా!

సర్దిచెప్పలేకనీవుసతమతమౌతుంటావు
అందరి నిందలు మోసే సహనానివి నువ్వేగా!

నీపనులకు సెలవులేదు నీసేవకు విలువలేదు
ఎదుగుటకై వాడుకునే నిశ్శ్రేణివి నువ్వేగా!

ఒక్కపూట గడవదమ్మ పడకేస్తే నువ్వింట్లో
నిన్నునీవు చూసుకోని త్యాగానివి నువ్వేగా!

చేయేతలగడకాగా కటికనేల పడకాయే
నిద్రించుటకేతీరని మహరాణివి నువ్వేగా !

నాల్గుపదుల వయసులోనె వడిలినపూవైనావే
అయినా పోడిమితగ్గని అందానివి నువ్వేగా!

ఆడదిలేనట్టియిల్లు అడవికన్న అధ్వానం
పైకిమేము అనకున్నా ప్రాణానివి నువ్వేగా !
-----------------------------
** పొన్నాడ మూర్తిగారి చిత్రానికి గజల్
( నిశ్శ్రేణివి = నిచ్చెనవి)

అనరాదు వినరాదు ఆతని మాయలునేడు - అన్నమయ్య కీర్తన.

ప. అనరాదు వినరాదు ఆతని మాయలు నేడు
దినదిన క్రొత్తలాయ ద్రిష్టమిదే మాకు.

౧. ఆడెడి బాలుల హరి అంగిలి చూపుమని
తోడనే వాండ్ల నోర దుమ్ములు జల్లి
యీడ మాతోఁ జెప్పఁగాను ఇందరముఁ గూడిపోయి
చూడఁ బోతే పంచదారై చోద్యమాయనమ్మా..

౨. తీఁట తీగెలు సొమ్మంటా దేహము నిండాఁగట్టె
తీటఁకుఁగాక బాలులు తెగి వాపోఁగా
పాటించి యీసుద్ది విని పారితెంచి చూచితేను
కోటి కోటి సొమ్ములాయ కొత్తలో యామ్మా..

౩. కాకిజున్ను జున్ను లంటా గంపెడేసి తినిపించి
వాకొలిపి బాలులెల్ల వాపోవఁగ
ఆకడ శ్రీ వెంకటేశుఁడా బాలుల కంటి నీరు
జోకగ ముత్యాలు పేవెఁ జూడఁగానే నేము.

భావము: గోకులంలో గోపస్త్రీలు తమ పిల్లలను శ్రీకృష్ణుడు అల్లరి చేసి ఏడిపించి ఎలాంటి మాయలు చేసాడో వివరిస్తున్నారు.
అనడానికి లేదు, వినడానికి లేదు ఇతని మాయలు. రోజు రోజుకీ కొత్త కొత్త దృశ్యములే మాకు.

బాలురందరూ ఆడుకుంటుంటే నోరు చూపమని, వారు నోరు తెరిచిన వెంటనే నోటిలో దుమ్ము జల్లేడట. ఆ బాలురందరూ మాతో చెప్పి గోల చేయగా అందరమూ కలిసి చూడబోతే ఆ బాలుల నోటినిండా పంచాదారేనమ్మా..
ఇదేమి చోద్యమమ్మా..

దురదవేసే తీగలు బాలులకు సొమ్ములని చెప్పి వారి దేహమునిండా గట్టేడట. ఆ దురదకు బాలులు వాపోవగా, ఈ మాట విని ఆదుర్దాతో పరిగెత్తి చూడగా, వారి దేహముల నిండా కోటి కాంతులతో మెరుస్తున్న సొమ్ములు (ఆభరణాలు) కనిపించాయమ్మా..

కాకిజున్ను (జున్నులాంటి పదార్ధమె కానీ తినడానికి బాగుండదేమో)) మంచి జున్ను అని చెప్పి గంపెడేసి బాలులకు తినిపించాడట. నోరు బాధపెట్టగా గోపబాలులు బాధపడి కన్నీరు కార్చుతుంటే, చూడబోతే ఓ వెంకటేశుడా! ఆ బాలల కంటినీరు ముత్యాల వరుసలుగా కనిపించాయమ్మా. ఇదేమి వింత ?

సాధారణంగా బాల్యంలో పిల్లలు రక రకాలుగా అల్లరి చేసి తోటి పిల్లలను ఏడిపించడం పెద్ద వింతేమీ కాదు. కానీ శ్రీకృష్ణుడు పరమాత్ముడు, మాయాలోలుడు కనుక తనుచేసే అల్లరిపనులను మాయతో కప్పిపుచ్చి అందర్నీ ఆశ్చర్యచకితులను చేసాడని అన్నమయ్య ఎంతో అందంగా ఈ కీర్తనలో విశదీకరించాడు.

ఎవ్వరెట్టయినా నుండనీ - అన్నమయ్య కీర్తన.

ప.  ఎవ్వ రెట్టయినా  నుండనీ  ఇదివో  నేను

     నవ్వుతా  నీ సేవ సేతు నడుమ నేను.                   ||

౧.  మనసున నొకమాట  మరఁగున  నొకమాఁట

     యెనసి నే(న?) నయములు యెరఁగ నేను (?)     

     వనితనై నీమీఁది వలపే గతియని

     తనివోక బతికే దానను నేను.                              ||

౨.  వోలిసితే నొకటియు నోల్లకుంటే నొకటియు

     చలివేడి వేసాలు జరప నేను

     కలికితనాన నీతో కాఁపురమే గతియని

     తలఁచి పొందులు సేసే దానను నేను                      ||

౩.  ఒక్కపరి ఇచ్చకము వొక్కపరి  మచ్చరము

    ఇక్కడా నక్కడ యెలయించను నేను

    గక్కన శ్రీ వేంకటేశ కలసితి విటు నన్ను

    మక్కువ నిటువలెనే మరుగుదు నేను.                   ||                                                                           

భావము:  ఇదిగో! స్వామీ! ఎవరెట్లాగయనా ఉండనీ నేను మాత్రం నీవు  కావాలనుకున్న చిన్నదాన్నే. నవ్వుతూ  నీ సేవ చేసుకుని తరిస్తాను.

మనసులోనొకమాట,  చాటుగా నొకమాట చెప్పి నయగారాలు పోయేదాన్ని  కాను. నీ మీద వలపుతో వచ్చిన దాననే, కాని  తనివితీరని పొందు కావాలనుకునేదాన్ని కాను.

ప్రభూ! నేను కావాలనుకుంటే ఒకమాట, వద్దనుకుంటే మరొకమాట చెప్పేదాన్ని కాదు. రెండురకాల ద్వంద్వ పద్ధతిలో వేషాలు వేయను. అందరి స్త్రీల వలెనె నీతో  కాపురమే గతియని తలచి నీ పొందు కోరే దానను.

ఒకసారి ఇష్టం చూపించడం, ఇంకొకసారి మచ్చరముతో తిరస్కరించడం చేసి, ఇక్కడా  అక్కడా అని నిన్ను కూడటం నాకు నచ్చదు. శ్రీ వేంకటేశ్వరా! నన్ను కరుణించి చేరదియ్యి. లేకుంటే నీ పై  నా  మక్కువ  ఇలాగే  మరుగున ఉండిపోనీ..

 శ్రీ వేంకటేశుని వలచిన వనితయొక్క నిస్వార్ధమైన  అనురాగం ఎటువంటిదో అన్నమయ్య  ఈ  కీర్తనలో వివరించాడు.

అన్నమయ్య నవరసాలు

అన్నమయ్య – నవరసాలు.

ఆంధ్ర  వాగ్గేయకారులలో  అన్నమయ్య  ఆద్యుడు, అగ్రగణ్యుడు,  సుప్రసిద్ధుడు.  అన్నమయ్య  రచించిన  వేదాంత, ఆధ్యాత్మిక, భక్తి,  శృంగార - మొత్తం  ముప్ఫై రెండువేల  కీర్తనలలో సుమారు  పన్నెండు వేల  కీర్తనలలో నవరసాలు  నర్తిస్తూనే  ఉన్నాయి. 

ప్రాచీనాలంకారికుల అభిప్రాయానుసారము  రసాలు  తొమ్మిది. క్రమంగా  వీటి  స్థాయీ, భావాలు  కూడా  తొమ్మిది.

           “శృంగార హాస్య కరుణాః రౌద్రవీర భయానకాః

            భీభాత్సాద్భుత శాంతాశ్చ నవనాట్యే రసాః స్మృతాః”

           “రతిరాసహశ్చ శోకశ్చ క్రోథోత్సాహౌ భయం  తథాః

            జుగుప్సా విస్మయశమా, స్థాయిభావాః ప్రకీర్తితాః” 

లాక్షణికులు నిర్దేశించిన రసస్వరూపాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని అన్నమయ్య  కీర్తనలు రాయలేదు. అయినా  ఆయా రసాలు సముచితంగా, సందర్భోచితంగా అమరి పాటల సౌందర్యాన్ని ద్విగుణీకృతం  చేసాయి. ప్రతీ రసము బహుసంఖ్యాక కీర్తనల్లో కనిపిస్తూ ఉంటుంది.

పైన పేర్కొన్న నవరసాలూ కూడా ఒకే కీర్తనలో వచ్చేట్టు అన్నమయ్య అనుసంధించాడు. నాయిక  హావభావాలలో, అంగాల ఉనికిలో నవరసాలనూ నర్తింప చేసాడు. అవేగాక మోహాన్ని కూడా పదోరసంగా చేర్చి నాయికను  రసాధిదేవతగా చిత్రించాడు.

           ప. నవరసములదీ నలినాక్షి – జవకట్టి నీకు జవిసేసీని

            ౧. శృంగార రసము చెలియ మొకంబున – సంగతి  వీరరసము గోళ్ళ 

                రంగగు కరుణారసము పెదవులను – అంగపు కుచముల నద్భుత రసము.

            ౨. చెలి హాస్య రసము సెలవుల నిండీ – పలుచని నడుమున భయరసము 

                కలికి వాడి కన్నుల భీభత్సము – అలబొమ జంకెన(ల) నదే రౌద్రంబు

             ౩. సమరతి మరపుల శాంత రసంబదే – అతిమోహము పదియవరసము

                ఇతవుగ శ్రీ వేంకటేశ కూడితివి – సతమై ఈపెకు సంతోష రసము.

ఒక ఇతివృత్తం ఎన్నుకొని రసపోషణ చేయడం  సులభం. కాని ముక్తక లక్షణాత్మకాలైన కీర్తనల్లో కూడా  నవరసాలను నర్తింప జేయడం అనితరసాధ్యం. ఆ ఘనత అన్నమయ్యదే.

సేకరణ: డా. జె. మునిరత్నం గారి  వ్యాసం నుండి.                         పొన్నాడ లక్ష్మి.

ఎంత సింగారించేవే ఏమే నీవు - అన్నమయ్య కీర్తన.

ఈ వారం అన్నమయ్య కీర్తన.

ప. ఎంత సింగారించేవే ఏమే నీవు
కాంతుఁడు వాకిట వచ్చి కాచుకున్నాఁడు. ||

౧. చెలులకు వెడవెడ సిగ్గులే సింగారము 
సెలవులకు నవ్వులే సింగారము
పలచని మోవికి పలుకులే సింగారము
కలికికన్నులకును సోలపే సింగారము. ||

౨. చక్కని బొమ్మలకును జంకెనలే సింగారము
చెక్కులకు మురిపెమే సింగారము
వెక్కసపు గోళ్ళకు విసరులే సింగారము
చొక్కపుజవ్వనాలకు సొంపులే సింగారము ||

౩. కరకుచన్నులకు కాఁగిలే సింగారము
చిరుఁ దొడలకు రతి సింగారము
మరి యలమేలుమంగ మగఁడు శ్రీ వేంకటేశు
డెరిఁగి నిన్నిట్టె కూడె నిదె సింగారము. ||

భావము: ఇది అన్నమయ్య శృంగార కీర్తన. ఈ కీర్తనలో చెలికత్తెలు దేవి అలమేలుమంగతో చనువుగా ఇలా అంటున్నారు. ఏమే యిది? ఎంత సింగారిస్తావు. అక్కడ నీ నాథుడు వచ్చి వాకిట నిలిచి ఉన్నాడమ్మా! అని మందలిస్తున్నారు.

అయినా నేనొకటి చెప్తున్నాను. గ్రహించు. చెలులకు నిజమైన సింగారము చిరు చిరు సిగ్గులే. ఇక ఆ పెదవులకు చిరునవ్వులే సింగారము. పలుచని అధరాలకు నీ తీపి పలుకులే ఆధారం. మరి చక్కని కనుదోయికి, నీ పారవశ్యమే సింగారము.

దేవీ! చక్కని నీ కనుబొమ్మలకు నీవు స్వామిని బెదిరించేటట్లు చూసే ఆ చూపులే సింగారము. అందమైన నీ చెక్కిళ్ళకు మురిపెమే సింగారము. నీ వాడి గోళ్ళకు విసురులే సింగారము. నీ యౌవ్వనమునకు నీ ఒంపుసొంపులె సింగారమమ్మా! 

బిగువైన నీ చనుగవకు స్వామి కౌగిలే సింగారము. స్వామి శృంగారమే నీ కన్నిటా సింగారము. మరి అలమేల్మంగ నాధుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరునికి నీ విరహము నెరిగి నిన్ను కూడుటయే అసలైన సింగారమమ్మా!

ఎంచి చూడరో ఘనులార ఇందీవరాక్షుడు రక్షకుఁడు - అన్నమయ్య కీర్తన.

ఈ వారం అన్నమయ్య కీర్తన.
ప. ఎంచి చూడరో ఘనులార ఇందీవరాక్షుడు రక్షకుఁడు
సంచితముగ నీతని శరణంబే సర్వఫలప్రద మిందరికి. ||

౧. హరి గొలువని కొలువులు మరి యడవిఁగాసిన వెన్నెలలు 
గరిమల నచ్యుతు వినని కథలు భువి గజస్నానములు,
పరమాత్మునికిఁ గాని తపంబులు పాతాళమున నిదానంబులు
మరుగురునికిఁ గాని పూవులపూజలు మగడులేని సింగారంబులు ||

౨. వైకుంఠుని నుతియించని వినుతులు వననిధిఁగురిసిన వానలు
ఆ కమలోదరుఁ గోరని కోరిక లందని మానిఫలంబులు
శ్రీకాంతునిపైఁజేయని భక్తులు చెంబుఁమీది కనకపుఁబూఁత
దాకొని విష్ణుని తెలియని తెలువులు తగనేటినడిమి పైరులు ||

౩. వావిరిఁగేశవు నొల్లని బతుకులు వరతఁగలవు చింతపండు
గోవిందుని కటు మొక్కని మొక్కులు గోడలేని పెనుచిత్రములు
భావించి మాధవుపై లేని తలపులు పలు మేఘముల వికారములు
శ్రీ వేంకటపతి కరుణ గలగితే జీవుల కివియే వినోదములు. ||

భావము: ఘనులార! కలువకన్నులవాడైన శ్రీహరియే ఎల్లరకు రక్షకుడు. ఈ సంగతి చక్కగా గ్రహించిన ఆ దేవుని శరణాగతియే అందరికీ సమస్తఫలములను సమకూర్చునది.

శ్రీహరి ని కొలువక ఇతరత్రా చేయు సేవలు అడవిగాచిన వెన్నెలవలె నిష్ప్రయోజనములు. ఘనుడైన అచ్యుతుని గురించి వినక ఇతరముల గురించి విను కథలెల్ల ఏనుగుచేయు స్నానము వలె వ్యర్థములు. పరమాత్ముడగు హరిని గూర్చి కాక ఇతరుల గురించి చేయు తపములు పాతాళముననున్న పాతరల వలె అక్కరకు రానివి. మన్మథుని తండ్రియైన మాధవునికి గాక అన్యులకొనర్చు పూజలెల్ల మగడు లేని మగువ సింగారము వలె నిష్ఫలములు. మరియు అనుచితములు.

వైకుంఠుని నుతించని వినుతులు సముద్రములో కురిసిన వాన వలె నిష్ప్రయోజనములు. ఆ పద్మనాభుని గాక అన్యులను గొరెడు కోరికలన్నియు అందని మానిఫలంబుల వలె అసాధ్యములు. అట్టి కోరికలు నెరవేరవు. శ్రీకాంతునిపై జేయక ఇతరులపై జేయు భక్తి చెంబుపై బంగారుపూత వలె విలువలేనిది. ప్రయత్నించి విష్ణుని గూర్చి తెలిసికొనక ఇతరులను గూర్చి తెలిసికొను విజ్ఞానము లన్నియు వరదపాలై పోవు ఏటి నడుమ పెంచిన పైరుల వలె నిష్ఫలములు.

భక్తితో కేశవుని అంగీకరింపక ఒరులపై మోహము పెంచుకొని బ్రతుకు బ్రతుకులు వరదలో గలిసిన చింతపండువలె వ్యర్ధమవును. గోవిందునికి గాక అన్యుల కొనర్చు మొక్కులు గోడలేని పెద్ద చిత్రములవలె ఉనికి లేనివే యగును. మరియు మాధవుని గాక ఇతరులను గూర్చి చేయు భావనలు నానావిధములైన మబ్బుల ఆక్రుతులవలె నిలకడ లేనివి యగును. పై జెప్పినవెల్ల అంతర్గతముగా విష్ణుపరములైనచో జీవులు వేంకటేశ్వరుని దయకు పాత్రులు కాగలరు. అప్పుడా సాధనలెల్ల వినోదకరములే యగుచున్నవి. కాన విష్ణుని శరణు జొచ్చుటయే ముఖ్య కర్తవ్యమని అన్నమయ్య భావము.

వ్యాక్యాత: సాహిత్య శిరోమణి సముద్రాల లక్ష్మణయ్య, ఎం.ఏ. పొన్నాడ లక్ష్మి.

కలియుగమెటులైనా – గలడుగా నీ కరుణ - అన్నమయ్య కీర్తన.

ఈ వారం అన్నమయ్య  కీర్తన.

ప.         కలియుగమెటులైనా – గలడుగా  నీ  కరుణ

            జలజాక్ష ! హరి హరీ ! – సర్వేశ్వరా !                          ||

౧.         పాప మెంత గలిగిన – బరిహరించే యందుకు

            నా పాలగలదుగా నీ – నామము,

            కోపమెంత గలిగిన – కొచ్చి శాంతమిచ్చుటకు

            చేపట్టి కలవుగా నా – చిత్తములో నీవు                       ||

౨.         ధర నింద్రియాలెంత – తరముకాడిన  నన్ను

            సరిగావ గద్దుగా నీ – శరణాగతి ,

            గరిమ గర్మబంధాలు – గట్టిన తాళ్ళు పూడించ

            నిరతి గలదుగా – నీ భక్తి నాకు.                                ||

౩.          హితమైన యిహపరా – లిష్టమైన వెల్లా నియ్య

            సతమై కలదుగా నీ – సంకీర్తన

            తతి శ్రీవెంకటేశ నా – తపము ఫలియింపించ

            గతి గలదుగా నీ – కమలాదేవి.                                 ||

భావం: కమలములుబోలు కన్నులు గలవాడా! హరిహరీ!  సర్వేశ్వరా!  కలియుగమెట్లున్ననూ నన్ను కాపాడుటకు నీ కరుణ నాపై  ఉండగా ఇక నాకేమి భయము?

            నా యెడల నెన్ని పాపములు గల్గినను , వాటిని సమూలముగా తుద ముట్టించుటకు నీ  నామ మున్నది గదా! నాకెంత కోపము గలిగినను నశింపజేసి శాంతమును ప్రసాదించుటకు నా  మనస్సులో నీవు నెలకొని యున్నావుకదా!

            ఇంద్రియములు ఎంతగా తరుముకొనివచ్చినను  నన్ను వాటి బారినుంచి తప్పించుటకు నీ శరణాగతి గలదు గదా! ఘనమైన కర్మబంధము లనెడు కట్టిన త్రాళ్ళ నుండి నన్ను విడిపించుటకు నాకు  నీ యెడల నున్న భక్తి కలదు కదా!

            నా కిష్టము లైనవి, హితకారము లైనవియు అగు ఇహమునకు పరమునకు సంబంధించిన వాటినెల్ల ఇచ్చుటకు శాశ్వతమైన నీ సంకీర్తన కలదు కదా! తగిన కాలమున నా తపస్సు ఫలింప జేయుటకు నీ లక్ష్మీదేవియే నాకు గతియై యున్నది గదా!                                                                 

వ్యాఖ్యానం: సాహిత్య శిరోమణి సముద్రాల లక్ష్మణయ్య.                                        పొన్నాడ లక్ష్మి.